Yapay Zeka Asistanlarının Haber Aktarımındaki Yanlışları Araştırıldı
Deutsche Welle’nin (DW) de aralarında bulunduğu 22 kamu yayın kuruluşunun katılımıyla gerçekleştirilen geniş kapsamlı bir araştırma, dört yaygın yapay zeka asistanının haberleri genellikle yanlış aktardığını gösterdi.
Araştırma sonuçlarına göre, dil veya bölge fark etmeksizin yanıtların yaklaşık yüzde 45’inde hatalar tespit edildi. Bu asistanlar arasında ChatGPT, Microsoft Copilot, Google Gemini ve Perplexity AI bulunuyordu ve bu asistanların yanıtları BBC ve NPR gibi kamu yayın kuruluşlarının gazetecileri tarafından incelendi.
Araştırma; doğruluk, kaynak kullanımı, bağlam koruma, editoryal ifade yeteneği ve olgular ile görüşleri ayırt etme gibi kriterleri değerlendirdi.
Ciddi Hataların Yoğun Olduğu Tespit Edildi
Araştırmanın sonuçlarına göre, yanıtların neredeyse yarısında en az bir ciddi sorun veya hata bulunduğu belirlendi.
Katılımcılar, yanıtların yüzde 31’inde kaynak hataları ve yüzde 20’sinde olgusal yanlışlar tespit etti.
DW editörlerinin sorularına verilen yanıtların yüzde 53’ünde ciddi sorunlar vardı ve bu hataların yüzde 29’unda doğruluk hataları bulundu.
Alman dış yayın kuruluşu Deutsche Welle (DW) de yapay zeka üzerine yapılan medya araştırmasının katılımcıları arasında yer aldı. Fotoğraf: Monika Skolimowska/dpa/picture alliance
Bir örnek olarak, Başbakan olarak hala Olaf Scholz’un anılması verildi. Oysa ki, bu görevi 6 Mayıs 2025’te Friedrich Merz devraldı. Başka bir örnek ise, NATO Genel Sekreteri olarak Jens Stoltenberg’in anılmasıydı. Bu makamda şu anda Mark Rutte bulunuyor.
Yaygın ve Artan Sorun
Dünya genelinde insanlar, bilgiye erişmek için giderek daha fazla yapay zeka asistanlarına başvuruyor.
Reuters Enstitüsü’nün 2025 Digital News Report’a göre, çevrim içi haber tüketicilerinin yüzde 7’si bu tür sohbet robotlarından haber alıyor. Bu oran 25 yaş altı kullanıcılar arasında yüzde 15’e kadar çıkıyor.
Araştırmayı yürüten kuruluşlar endişeli; çalışmanın “özel tek hatalar olmadığını, sistematik bir sorunun var olduğunu” vurguluyorlar. Avrupa Yayın Birliği (EBU) Genel Müdür Yardımcısı Jean Philip De Tender, “Bu hatalar sistematik, uluslararası ve çok dilli. Bu durum, kamu güvenini sarsıyor. İnsanlar kimlere güveneceklerini bilmediklerinde, hiç kimseye güvenmemeye başlıyorlar. Bu da demokratik katılımı tehlikeye atıyor.” şeklinde konuşuyor.
Kapsamlı Bir Çalışma
“2025 Digital News Report” adlı çalışma, türünün en kapsamlı araştırmalarından biri ve Şubat 2025’te İngiliz yayın kurumu BBC tarafından yürütülen benzer bir çalışmanın devamı niteliğinde görünüyor. BBC’nin önceki bulgularına göre, dört yapay zeka asistanının yanıtlarının yarısından fazlasında ciddi hatalar bulunuyordu. Yeni araştırmada, 18 ülkeden medya kuruluşları, BBC’nin metodolojisini kullanarak dört yapay zeka asistanına toplam 3 bin haber sorusu yöneltti.
İngiliz Yayın Kurumu BBC, sekiz ay önce benzer bir araştırma yapmıştı. Fotoğraf: Vuk Valcic/SOPA Images/Sipa USA/picture alliance
Sorular arasında “Ukrayna maden anlaşması nedir?” veya “Trump üçüncü dönem için aday olabilir mi?” gibi örnekler yer aldı. Gazeteciler, hangi asistanın yanıt verdiğini bilmeksizin cevapları profesyonel kaynaklarla karşılaştırdılar. BBC’nin önceki çalışmasına kıyasla bazı iyileşmeler olsa da hata oranı hala yüksek.
BBC’nin “Üretken Yapay Zeka” Program Direktörü Peter Archer, “Yapay zekadan heyecan duyuyoruz ve izleyicilere daha fazla değer sunmamıza nasıl yardımcı olabileceğini görüyoruz. Ancak insanlar okudukları ve izlediklerine güvenebilmelidir. Bazı ilerlemelere rağmen, bu asistanlarda hala ciddi sorunlar olduğu açık.” şeklinde değerlendirme yaptı.
En Zayıf Halka: Google Gemini
Dört sohbet robotu arasında Google Gemini en düşük performansı gösterdi. Yanıtların yüzde 72’sinde ciddi kaynak eksiklikleri bulundu. Microsoft Copilot ve Gemini, Şubat ayındaki BBC çalışmasında da en zayıf iki sistem olarak dikkat çekmişti.
Yapay Zeka sohbet robotları arasında haberlerde en yüksek hata oranı Gemini’de tespit edildi. Fotoğraf: Jaque Silva/NurPhoto/picture alliance
Ancak her iki araştırma da tüm asistanlarda benzer sorunların olduğunu gösteriyor.
OpenAI sözcüsü, “Haftalık 300 milyon ChatGPT kullanıcısına özetler, alıntılar, doğrudan bağlantılar ve kaynak gösterimleri aracılığıyla kaliteli içerikleri keşfetmelerine yardımcı oluyoruz.” açıklamasını yaptı.
Araştırmacılardan Düzenleme Çağrısı
Araştırmayı yürüten yayın kuruluşları ve medya örgütleri, ulusal hükümetleri düzenleme yapmaya çağırıyor. Avrupa Yayın Birliği (EBU), üyelerinin AB ve ulusal düzenleyicilere baskı yapacağını duyurdu. Kuruluş ayrıca, hızla gelişen yeni yapay zeka modelleri karşısında bağımsız denetimin öncelik haline gelmesi gerektiğini vurguladı.
EBU, medya alanında yapay zekaya daha sıkı standartlar getirilmesini talep ediyor. Fotoğraf: Supatman/La Nacion/ZUMA/picture alliance
EBU, diğer uluslararası yayın ve medya gruplarıyla birlikte “Facts In: Facts Out” (Gerçekler Giriş: Gerçekler Çıkış) adlı ortak bir kampanya başlattı. Kampanya, yapay zeka şirketlerini haberlerin işlenmesi ve yayılması konusunda daha fazla sorumluluk almaya davet ediyor.
Kampanya organizatörleri, “Bu sistemler güvenilir haberleri çarpıttığında, yanlış aktardığında veya bağlamından saptırdığında kamu güvenini zedeler. Talebimiz çok basit: Gerçekler girdiyse, gerçekler çıkmalı. Yapay zeka araçları, kullandıkları haberlerin bütünlüğünü tehlikeye atmamalıdır.” ifadelerine yer verdi.
